Dla kogo DPS i kiedy warto rozważyć tę formę wsparcia?

Dla kogo DPS i kiedy warto rozważyć tę formę wsparcia? Dla osób, które z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie są w stanie samodzielnie funkcjonować na co dzień, a niezbędnej pomocy nie da się zapewnić w domu. Warto rozważyć DPS, gdy potrzebna jest opieka całodobowa, stały nadzór i pomoc w podstawowych czynnościach oraz gdy opieka domowa i inne formy wsparcia nie wystarczają.

Czym jest dom pomocy społecznej i czym różni się od opieki medycznej?

Dom pomocy społecznej to całodobowa forma wsparcia w systemie pomocy społecznej, a nie szpital ani typowa placówka lecznicza. Zapewnia opiekę, pomoc w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnację, wyżywienie, zakwaterowanie oraz wsparcie w zaspokajaniu potrzeb bytowych, społecznych i religijnych.

DPS odpowiada na długoterminowe potrzeby opiekuńcze i społeczne osób niesamodzielnych. Placówką właściwą dla osób wymagających całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych i opieki medycznej jest zakład opiekuńczo leczniczy. W razie ostrego pogorszenia stanu zdrowia właściwsze jest leczenie w podmiocie leczniczym, a nie w DPS.

Dla kogo DPS?

Najważniejsze kryterium stanowi niesamodzielność i potrzeba całodobowej opieki, a nie sam wiek. Ocenia się, czy niezbędnej pomocy nie można zapewnić w miejscu zamieszkania, w szczególności w ramach usług opiekuńczych i innych form wsparcia środowiskowego.

Do DPS mogą trafiać osoby w podeszłym wieku, osoby przewlekle somatycznie chore, osoby przewlekle psychicznie chore, osoby dorosłe z niepełnosprawnością intelektualną, dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną, osoby z niepełnosprawnościami fizycznymi oraz osoby uzależnione od alkoholu.

Osoba kierowana do DPS powinna być zakwalifikowana do placówki odpowiadającej jej potrzebom, na przykład dla osób przewlekle somatycznie chorych, osób z niepełnosprawnością fizyczną albo osób przewlekle psychicznie chorych. Samo mieszkanie w pojedynkę nie przesądza o konieczności pobytu w DPS. Decyduje zakres realnej pomocy potrzebnej do bezpiecznego funkcjonowania.

Kiedy warto rozważyć tę formę wsparcia?

DPS warto rozważyć, gdy wymagana jest opieka przez całą dobę lub stały nadzór, a także gdy występuje ryzyko upadków, zaginięcia, niedożywienia albo niewłaściwego przyjmowania leków. Wskazaniem jest także potrzeba systematycznej pomocy przy higienie, ubieraniu, jedzeniu lub przemieszczaniu się oraz gdy opieka domowa jest niewystarczająca lub niemożliwa do zorganizowania.

Kluczowym mierzalnym wskaźnikiem potrzeb opiekuńczych jest zakres czynności, przy których dana osoba wymaga stałej pomocy w codziennym życiu. Należą do nich kąpiel i higiena, ubieranie, spożywanie posiłków, korzystanie z toalety, przemieszczanie się, przyjmowanie leków oraz orientacja w czasie i miejscu.

DPS nie powinien być traktowany jako rozwiązanie pierwszego wyboru. Ustawa przewiduje umieszczenie w DPS wtedy, gdy niezbędnej pomocy nie można zapewnić w innej formie, w tym poprzez usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze, pomoc rodziny, pobyt dzienny czy mieszkanie wspomagane.

Jak wygląda proces kierowania do DPS?

Zgłoszenie potrzeby może złożyć osoba zainteresowana, jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba dostrzegająca konieczność zapewnienia opieki. W praktyce pierwszym punktem kontaktu jest ośrodek pomocy społecznej właściwy dla miejsca zamieszkania.

Pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy z oceną stanu zdrowia i samodzielności, sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej i dochodowej, a także sprawdza dostępne formy wsparcia w środowisku. Oceniane jest, czy pomoc można zapewnić w domu, zanim zapadnie decyzja o skierowaniu do DPS.

Gmina właściwa dla osoby potrzebującej prowadzi postępowanie i wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu. Po uzyskaniu miejsca w odpowiedniej placówce organ wydaje również decyzję o odpłatności za pobyt.

Jeżeli w wybranym domu nie ma wolnych miejsc, osoba oczekuje w kolejce albo może zostać skierowana do innej odpowiedniej placówki. Rodzina nie może samodzielnie umieścić osoby w DPS z pominięciem postępowania administracyjnego. Konieczna jest ocena sytuacji i decyzja właściwego organu. Znaczenie ma również zgoda osoby, a w razie braku zdolności do świadomego wyrażenia woli stosuje się właściwe procedury prawne.

Ile kosztuje pobyt i kto płaci?

Pobyt w DPS jest odpłatny. Opłata nie może przekroczyć średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w danej placówce.

W kosztach uczestniczą w ustawowej kolejności: mieszkaniec DPS z własnego dochodu, następnie małżonek oraz zstępni przed wstępnymi, a na końcu gmina, z której osoba została skierowana. Jeśli dochody mieszkańca lub jego rodziny nie pozwalają na pełne pokrycie wydatków, różnicę dopłaca gmina.

Przepisy przewidują możliwość zwolnienia z opłat w uzasadnionych sytuacjach, w szczególności z powodu trudnej sytuacji finansowej, choroby, bezrobocia lub innych szczególnych okoliczności. Ocena następuje w postępowaniu prowadzonym przez właściwy organ.

Jakie są alternatywy dla DPS i kiedy wybrać inne rozwiązanie?

Alternatywy obejmują usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, pomoc rodziny, dzienny dom pobytu, opiekę krótkoterminową oraz mieszkanie wspomagane. Są właściwe przy częściowej niesamodzielności, gdy nie jest wymagana ciągła obecność opiekuna i gdy warunki mieszkaniowe oraz rodzinne zapewniają bezpieczeństwo.

W przypadku konieczności świadczeń pielęgnacyjnych i opieki medycznej w trybie całodobowym właściwy może być zakład opiekuńczo leczniczy. W sytuacjach ostrych i nagłych właściwsze jest leczenie w szpitalu, nie w DPS.

DPS rozważa się wtedy, gdy alternatywne formy wsparcia okazały się niewystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa i codziennego funkcjonowania osoby niesamodzielnej.

Co mówią dane i jak je interpretować?

W 2024 roku w stacjonarnych zakładach pomocy społecznej przebywało około 124,5 tys. mieszkańców, w tym około 61,6 tys. kobiet. Są to dane zbiorcze obejmujące różne typy placówek stacjonarnych, nie tylko domy pomocy społecznej.

W tym samym roku pobyt w domach pomocy społecznej dotyczył około 30,4 tys. osób, co stanowiło 6,9% beneficjentów środowiskowej pomocy społecznej ujętych w opracowaniu GUS. Analizując statystyki należy rozdzielać informacje o wszystkich stacjonarnych zakładach pomocy społecznej od danych dotyczących wyłącznie DPS, ponieważ nie są to kategorie tożsame.

Jak wybrać odpowiedni DPS i o co zapytać przed przyjęciem?

Dobór placówki powinien odpowiadać profilowi potrzeb danej osoby, w szczególności typowi schorzeń oraz zakresowi wymaganej pomocy w czynnościach dnia codziennego. Niewłaściwe dopasowanie zwiększa ryzyko pogorszenia dobrostanu i niewystarczającego poziomu opieki.

Warto ustalić standard opieki i codziennej pielęgnacji, organizację wsparcia społecznego i religijnego, dostęp do terapii zajęciowej oraz sposób podtrzymywania relacji rodzinnych, w tym zasady odwiedzin i kontaktu z mieszkańcem. Te elementy wynikają z ustawowego obowiązku zaspokajania potrzeb bytowych, społecznych i religijnych w DPS.

Przed podjęciem decyzji należy omówić z ośrodkiem pomocy społecznej potrzeby osoby, przewidywany zakres wsparcia i odpłatności, a także czas oczekiwania na miejsce. Należy potwierdzić, że wyczerpano możliwości udzielenia pomocy w miejscu zamieszkania, co jest warunkiem kierowania do DPS.

Czy DPS to rozwiązanie na stałe?

Pobyt w DPS odpowiada na długoterminowe potrzeby opiekuńcze, jednak w razie zmian stanu zdrowia konieczna może być inna forma wsparcia. Gdy pojawia się potrzeba całodobowych świadczeń pielęgnacyjnych i opieki medycznej, bardziej adekwatny może być zakład opiekuńczo leczniczy. W sytuacji nagłego pogorszenia stanu zdrowia właściwa jest interwencja medyczna poza DPS.

Podsumowanie: Dla kogo DPS i kiedy warto rozważyć tę formę wsparcia?

DPS jest rozwiązaniem dla osób niesamodzielnych, które wymagają całodobowej opieki, a niezbędnej pomocy nie można zapewnić w domu. Decyzję o skierowaniu poprzedza wywiad środowiskowy i ocena alternatywnych form wsparcia. Pobyt jest odpłatny z udziałem mieszkańca, rodziny i gminy, z limitem do średniego miesięcznego kosztu utrzymania w placówce. Wybór DPS powinien odpowiadać konkretnym potrzebom, a dane GUS potwierdzają, że DPS są częścią szerszego systemu stacjonarnych form pomocy, który należy analizować z rozróżnieniem kategorii placówek.