Demencja starcza w jakim wieku najczęściej występuje?

Demencja starcza najczęściej ujawnia się po 65. roku życia, a wyraźny wzrost ryzyka dotyczy przedziału między 75. a 85. rokiem życia oraz wieku 85 lat i więcej [1][2]. W chorobie Alzheimera, która jest najczęstszą przyczyną otępienia, choruje około 5,1% osób w wieku 65–74 lata, 13,2% w wieku 75–84 lata i 33,4% w wieku 85+ [1]. Termin „demencja starcza” jest potoczny. Właściwym pojęciem jest otępienie, które nie stanowi naturalnej części starzenia i zawsze wymaga wyjaśnienia przyczyny [2][3].

W jakim wieku demencja występuje najczęściej?

Najwięcej rozpoznań pojawia się po 65. roku życia, a częstość szybko rośnie od około 75. do 85. roku życia oraz w wieku 85+ [1][2]. W populacji Stanów Zjednoczonych choroba Alzheimera dotyczy około 11% osób w wieku 65 lat i starszych, czyli mniej więcej 1 osoby na 9 [1].

W danych szczegółowych dla Alzheimera choruje około 5,1% osób w wieku 65–74 lata, 13,2% w wieku 75–84 lata i 33,4% w wieku 85 lat i więcej [1]. Aż około 74% Amerykanów z chorobą Alzheimera ma co najmniej 75 lat, co potwierdza przesunięcie obciążenia na starsze grupy wiekowe [4][1].

Skumulowane ryzyko rozwoju demencji w analizie cytowanej przez Alzheimers.gov wynosiło około 4% do 75. roku życia i 20% do 85. roku życia. Większość ryzyka przypadała na wiek powyżej 85 lat [5]. Zależność ta nie oznacza jednak, że każda osoba w późnej starości zachoruje. Wiele osób dożywa bardzo zaawansowanego wieku bez otępienia [2].

Demencja może rozpocząć się także wcześniej. Przypadki przed 65. rokiem życia nazywa się demencją o wczesnym początku. Według WHO mogą stanowić do około 9% wszystkich przypadków [2].

Czym jest demencja i dlaczego nie jest „naturalnym” starzeniem?

Demencja, czyli otępienie, to zespół objawów spowodowanych chorobą mózgu, prowadzących do postępującego pogorszenia pamięci, myślenia, orientacji, języka, uczenia się oraz codziennego funkcjonowania. Nie jest to naturalny, nieunikniony element starzenia [2][3].

Termin „demencja starcza” bywa stosowany potocznie, ale sam wiek nie jest diagnozą. Konieczne jest ustalenie przyczyny zaburzeń, ponieważ za obrazem otępienia stoją różne choroby [2][3].

Proces chorobowy rozwija się zwykle stopniowo. Objawy bywają obecne wiele lat zanim spełnione zostaną kryteria klinicznej demencji [2][3].

Które choroby najczęściej prowadzą do otępienia?

Najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera [2][3]. Istotne znaczenie ma także otępienie naczyniowe, otępienie z ciałami Lewy’ego oraz otępienie czołowo-skroniowe [2][3].

W chorobie Alzheimera kluczową rolę odgrywają nieprawidłowe białka, w tym beta-amyloid i białko tau, uszkadzające neurony i połączenia między nimi. W otępieniu naczyniowym dochodzi do zmian po udarach, przewlekłego niedokrwienia lub choroby małych naczyń [2][3]. Często współistnieją mechanizmy alzheimerowskie i naczyniowe, co określa się jako otępienie mieszane [2][3].

Jak często demencja występuje w Polsce?

W polskich szacunkach objawy otępienia dotyczyły około 15,8% osób w wieku 60 lat i więcej, a łagodne zaburzenia poznawcze około 16,8% tej grupy [6]. Częstość podejrzenia otępienia wynosiła około 12,2% w grupie 60–64 lata i rosła wraz z wiekiem [6].

W 2019 roku na chorobę Alzheimera lub choroby pokrewne chorowało w Polsce około 585 tysięcy osób [6]. W 2022 roku odnotowano około 107,2 tysiąca nowych rozpoznań choroby Alzheimera i chorób pokrewnych [6].

Prognozy wskazują wzrost odsetka osób z zaburzeniami otępiennymi w wieku 60+ z około 4% w 2018 roku do 6% w 2040 roku [7].

Ile osób żyje z demencją na świecie i jak szybko rośnie obciążenie?

Na świecie w 2021 roku żyło około 57 milionów osób z demencją, a co roku pojawia się niemal 10 milionów nowych przypadków [2][3]. Ponad 60% osób z demencją mieszka w krajach o niskim lub średnim dochodzie [2].

W Stanach Zjednoczonych około 11% osób w wieku 65+ ma chorobę Alzheimera, a około 74% chorych ma co najmniej 75 lat. W grupie 85+ choruje około 33,4% [4][1].

Dlaczego wiek zwiększa ryzyko demencji?

Starzenie nasila podatność na procesy neurodegeneracyjne, zaburzenia naczyń mózgowych oraz kumulację zmian patologicznych w mózgu. Z upływem lat rośnie także czas ekspozycji na czynniki sercowo-naczyniowe i metaboliczne oraz częstość wielochorobowości, co wzmacnia ryzyko otępienia [2][3].

Ryzyko demencji jest szczególnie wysokie po 80.–85. roku życia, co widać w danych populacyjnych dla choroby Alzheimera [1][2].

Jakie są pierwsze objawy i kiedy zgłosić się do lekarza?

Objawy alarmowe obejmują powtarzanie tych samych pytań i historii, gubienie się w znanych miejscach, trudności w zarządzaniu finansami lub lekami, problemy z doborem słów, utratę samodzielności oraz wyraźne zmiany osobowości lub zachowania [2][3].

Należy odróżnić otępienie od łagodnych zaburzeń poznawczych. W łagodnych zaburzeniach problemy są zauważalne, ale zwykle utrzymuje się względna samodzielność [2][3]. Nagłe splątanie nie jest typowe dla demencji i może wskazywać na delirium, infekcję, działanie leków lub odwodnienie. Wymaga pilnej diagnostyki medycznej [2][3].

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie z pacjentem i rodziną, ocenie funkcjonowania, testach poznawczych, badaniu neurologicznym oraz, zależnie od sytuacji, badaniach laboratoryjnych i obrazowych [2][3].

Jakie czynniki zwiększają ryzyko i co można zrobić, aby je ograniczyć?

Wiek jest najsilniejszym znanym czynnikiem ryzyka, ale znaczenie mają także nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej, depresja, izolacja społeczna, niedosłuch i przebyte udary [2][3].

Zmniejszanie ryzyka obejmuje działania nad ciśnieniem tętniczym i cukrzycą, rezygnację z palenia, utrzymywanie aktywności fizycznej, dbanie o kontakty społeczne, leczenie niedosłuchu oraz stymulację poznawczą. Takie działania mogą ograniczać ryzyko lub opóźniać ujawnienie się objawów, choć nie gwarantują całkowitego zapobiegania chorobie [2][3].

Na czym polega wpływ demencji na codzienne funkcjonowanie?

Otępienie wpływa na funkcje poznawcze, w tym pamięć, uwagę, orientację, rozumowanie, język i zdolności wzrokowo-przestrzenne. Prowadzi do trudności w przygotowywaniu posiłków, zakupach, higienie, ubieraniu, prowadzeniu finansów i przyjmowaniu leków [2][3].

Występują również objawy psychiczne i behawioralne, takie jak apatia, drażliwość, lęk, depresja, pobudzenie, zaburzenia snu lub urojenia, a także narastające trudności w samodzielnym uczestnictwie w życiu społecznym [2][3]. Otępienie ma charakter postępujący, ale tempo pogarszania się funkcji jest zmienne i zależy od przyczyny, stanu zdrowia oraz jakości opieki [2][3].

Podsumowanie: w jakim wieku demencja jest najczęstsza i co z tego wynika?

Najczęściej widoczny wzrost częstości demencji dotyczy wieku po 65. roku życia, z największym obciążeniem w przedziale 75–85 lat i w grupie 85+. W chorobie Alzheimera choruje około 5,1% osób 65–74, 13,2% 75–84 oraz 33,4% 85+, a około 74% chorych ma co najmniej 75 lat [4][1][2]. Skumulowane ryzyko wzrasta z około 4% do 75. roku życia do około 20% do 85. roku życia, przy największym przyroście po 85. roku życia [5]. Otępienie nie jest nieuchronne. Wczesne rozpoznanie, kontrola czynników naczyniowych i aktywność prozdrowotna mogą ograniczać ryzyko lub opóźniać ujawnienie się objawów [2][3].